کوبیسم

به براک و پیکاسو می رسیم
همزمانی عجیب این دو نفر، شباهت کارهایشان و تغییر بینش همزمان هر دوی آن ها در نقاشی من و بچه ها رو به وجد آورده است
پیکاسو برای بچه ها نام آشناست ،اما زیاد با کارهایش آشنایی ندارند و خیره به تفاوت های دوره های کاری اش نگاه می کنند

درباره ی طراحی حرف می زنیم .تکنیک های متفاوتی که پیکاسو در طرح هایش به کار می برد
فرصت مناسبی است تا بچه ها را با تکنیک طراحی محیطی و طراحی حالت آشنا کنم و از این جلسه به مدت دو جلسه فقط به تمرین این دو تکنیک می گذرد

فوویسم

به فوویسم می رسیم
اختلاف نظر تاریخی ای وجود دارد که دوره ی نقاشی مدرن (هنر مدرن )با فوویسم شروع می شود یا با امپرسیونیسم؟

مطابق روال پیشین کلیپ ای از کارهای نقاشان فوویست تماشا می کنیم و به دنبال آن بحث کارشناسی بچه ها شروع می شود

برای معرفی این دوره ی هنری ،برای بچه ها از هنری ماتیس حرف می زنیم
تاثر ماتیس از شرق و امریکای مرکزی ،جنس تازه ای از نقاشی را به اروپا معرفی می کند
ماتیس در یکی از مصاحبه هایش می گوید : هنرشرق مرا نجات داد

توجه به سطح ،گذر از پرسپکتیو ،سادگی ،بدوی گرایی ، به کارگیری نقوش قومی و محلی ، این ها ویژگی هایی بود که بچه ها از مجموعه ی کارهای فوویست ها برداشت می کردند

با بچه ها از شباهت آثار فوویست ها به هنر فرش و گبه و گلیم کشورمان حرف می زنیم

در ادامه ی این جلسه کلیپ ای از فرش و گبه و گلیم ایرانی برایشان پخش می کنیم که تصاویر و آهنگ هر دو با اقبال زیادی مواجه می شود
از بچه ها می خواهیم روی کاغذی طرحی برای یک گلیم یا گبه بزنند و رنگ گذاری کنند

از این جلسه برای معرفی نقاشی ایران آماده می شویم . ترم دوم در فضای نقاشی و موسیقی ایران می گذرد

پست امپرسیون

جلسه ی چهارم سیر نقاشی به ونگوگ و گوگن گذشت
باز هم کلیپی از کارهای این دونقاش پخش کردیم و بحث آغاز کردیم

این بار نتیجه بسیار متفاوت بود
آثار ونگوگ برای بیشتر بچه ها جذاب و درک نشدنی بود. کمابیش اسم این نقاش را شنیده بودند و ونگوگ را به عنوان یک نقاش مشهور می شناختند . اما از کارهای او غافلگیر شده بودند

دائما بحث پیش می آمد که ویژگی این نقاش چیست ؟ آیا واقعا نقاشی بلد بوده ؟

با خودم فکر می کردم که ونسان باز هم از قضاوت آدم ها سربلند بیرون نیامد . این بار دخترهای 15 ساله ی ایرانی 100 سال بعد به ذات نقاشی اش شک کردند

بقیه ی کلاس " شور زندگی " خواندیم . فصلی که ونسان به پاریس رسید و بعد از هفت سال که به تنهایی با نقاشی دست و پنجه نرم کرده بود ، پا به نمایشگاه نقاشان جوان امپرسیونیست گذاشت
و باز فصلی که به زندگی با گوگن می گذرد

جو کلاس تکان خورده بود . منقلب شده بودند و می خواستند که بارها و بارها به نقاشی ها نگاه کنند و تعدادی از بچه ها معتقد بودند که تکان دهنده ترین جلسه ی کلاس هنر را می گذرانند

معجزه ی رنگ گذاری و سادگی کار این دو نقاش و معجزه ی زندگی هنرمندانه ی ونگوگ و گوگن بچه ها را به فکر عمیقی فرو برد که حتی هفته ها بعد هم سوال هایی شگفت در این باره می پرسیدند

فیلم کوتاهی درباره ی آثارونگوگ

امپرسیون.جلسه ی رنگ

جلسه ی سوم نقاشی غرب تماما به رنگ گذشت
بچه ها مانتوهای مدرسه را برعکس پوشیدند و مشغول به کار شدند

بچه های هر کلاس به دلخواه یکی از سه رنگ بنفش ،نارنجی یا سبز را انتخاب می کردند ،مثلا بنفش ، و به مدت یک ساعت و نیم به کمک هم 300 مربع پنج در پنج سانتی بنفش های مختلف درست می کردند

کار ساده ای نبود
تنظیم نسبت رنگ هایی که با هم ترکیب می کردند و تقسیم کار گروهی ،هر دو دراین تمرین سخت پیش می رفت .ساختن طیف کلا کمی سخت تر از انتظار پیش می رود و همین موضوع تمرین را جذاب می کند
اما تقریبا همه متفقا می گفتند که جلسه ی خیلی خوبی بود

ابزار کار : قوطی های رنگ سفید ،قرمز ،آبی ،و مشکی ،مقوا ماکت ،چند کاتر ،چند خط کش ،سه تا 5 قلم مو ( از دست هم زیاد استفاده می شد ) و لیوان های آب

امپرسیون

بعد از رنسانس با سه قرن جهش ناگهانی به امپرسیون رسیدیم . کلا در این دوره ی سیر نقاشی غرب مایل بودم به جای رسم معمول دوره های تاریخ هنر که از ماقبل تاریخ شروع می کنند و در پایان به قرون حاضر می رسند از هنر قرن بیستم شروع کنم و بچه ها را با معنی امروزین هنر درگیر کنم
اما برای فهم بیشتر هنر قرن بیستم ،بهتر دیدم از دوره ی پر اهمیت رنسانس نگذریم

جلسه ی دوم تاریخ نقاشی غرب ،با کلیپی از نقاشی های امپرسیون آغاز شد.پس از پخش کلیپ امپرسیون ،یک بار دیگه کلیپ رنسانس را دیدیم و بحث درگرفت
تفاوت های این دو سبک کدامند؟ ویژگی های هر کدام آن ها چیست؟
این بحث حتی طولانی تر از صحبت های جلسه ی گذشته بود .بچه ها میل مقایسه داشتند و مدام ابراز می کردند که کدام سبک زیبا تر یا واقعی تر بود

صحبت به زیبایی و واقعیت می کشید و بحث ها کمی به فلسفه ی هنر نزدیک می شد
کدام نقاشی واقعی تر است؟ واقعیت چیست؟

تجربه ی سه ساله ی من نشان می دهد که برای این مباحث باید حدی مطابق با ظرفیت گروه بچه ها در نظر گرفت .بحث ها پایان ناپذیر به نظر می رسند

بعد از گذر 45 دقیقه مباحثه ،تا حدودی این دو سبک را جمع بندی می کردیم و روایاتی درباره ی ویژگی های نقاشان این دو دوره برای بچه ها تعریف می کردیم

این کلاس ها غالبا با دو معلم هدایت می شد

در 30 دقیقه ی پایانی کلاس های نقاشی ،سعی می کردیم فعالیتی مشابه سبک نقاشی آن دوره انجام دهیم
مثلا در کلاس های امپرسیون بچه ها به کمک هم یک درخت بزرگ نقاشی کردند که بیش از 100 رنگ سبز در آن به کار بردند

رنسانس

مجموعه ی 6 تا 8 جلسه ای کلاس های سیر نقاشی غرب یک شیوه ی کلی مشابه داشتند
با رنسانس شروع کردیم
کلیپ 7،8 دقیقه ای از نقاشی های دوره ی رنسانس تهیه کرده بودم و پیش از هیچ نوع اظهار نظری درباره ی این دوره ی تاریخی ، از بچه ها می خواستم کلیپ را با دقت نگاه کنند
بعد از تمام شدن کلیپ پرسشی مطرح می کردم
چه شباهتی بین این نقاشی ها احساس کردید؟ چه چیز این مجموعه نقاشی را به یک دوره ی هنری تبدیل می کند که نام رنسانس بر آن می گذاریم؟

از این جا به مدت بیست دقیقه تا نیم ساعت بین بچه ها بحثی در می گرفت
هر بار از یکی از بچه ها خواهش می کردم کلمه های کلیدی بحث را یادداشت کند

تقریبا در همه ی کلاس ها نکته ی بحث بر انگیز کلاس رنسانس این بود که گروهی معتقد بودند این نقاشی ها واقعی اند و عده ای سخت مخالف این نظریه بودند .به نظرشان این نقاشی ها خیلی آرمانی می آمد

کمابیش همه ی ویژگی های یک دوره ی هنری در صحبت بچه ها به چشم می خورد
ظرافت/رنگ های کدر/بدن/آناتومی/واقعیت/قدرت/زن های چاق/عضله

ادامه دارد

حدود کلی

کلاس های هنر سال اول دبیرستان بر محور تاریخ نقاشی و موسیقی می گذرد.سه سال گذشته کلاس ها را با موسیقی کلاسیک یا نقاشی غرب شروع کرده ام . برای هر کدام به طور متوسط حدود 6 جلسه زمان داریم

ترم دوم نقاشی و موسیقی سرزمینمان را بررسی می کنیم و زمان تقریبی آن ها هم 4 جلسه و 6 جلسه است
دو تا سه جلسه هم به تمرین چند تکنیک نقاشی اختصاص دارد

غرض اصلی من از برپایی این دوره ی دوساله ،ایجاد لذت ودرک زیبایی و به عبارت دیگر تربیت مخاطب هنری است
به جز این هدف بزرگ ،همیشه آرزو می کنم با روشن کردن چند چراغ از راه پر از شگفتی دنیای هنر ،به بچه ها قدرت ،بیان و خود باوری ببخشم

بسیار بر این اعتقادم که بخش بزرگی از این ضعف خود باوری در بیان هنری ،که کمابیش در بسیاری از ما وجود دارد ،ناشی از وجود آموزش هنری بیمارمان بوده است
آموزشی مبتنی بر تهدید و مقایسه و معمولا بسیار خشن و نامهربان

من 11 ساله و برادر 8 ساله را مجسم می کنم که هر دوشنبه به کلاس ویولن می رفتیم و از ترس فریاد و تهدید معلم ،تمام طول راه حتی قادر نبودیم با همدیگر کلمه ای صحبت بکنیم

جلسه ی دوم :داوینچی.دفتر

در باره ی داوینچی با بچه ها صحبت می کنم
این که آیا در توان طبیعت است که داوینچی دیگری بیافریند؟
از زندگی داوینچی حرف می زنم و بر روی دفتر یادداشت های این مرد تمرکز می کنم
نه هزار صفحه یادداشت ،متن و تصویر و نت از او باقی مانده است،در دفتر هایی بسیار ساده که همراه هر روزه ی او بوده اند

از بچه ها می خواهم که دفتر درست کنند.با خودم کاغذ کاهی آورده ام و از جلسه ی قبل از بچه ها خواسته ام که کمی کاغذ و مقوا همراه داشته باشند
دوست دارم تا پایان سال به دفتر داری خو بگیرند . بنویسند ،نقاشی کنند ،ردی از روز به جا بگذارند

جلسه ی اول:جاودانگی

اول دبیرستان
دبیرستان فرزانگان
کلاس هنر یک

سعی می کنم پیش از بچه ها در کلاس حاضر باشم . حس میزبان دل آشوب هیجان زده ای دارم

از راه می رسند،معمولا بی خیال ، با نیم نگاهی از گوشه ی چشم به آموزگار
کم کم دور میز جای می گیرند . میزهای مستطیل کوچک که کنار هم قرار گرفته اند و به میز بزرگی تبدیل شده اند . بچه هایی که دور میز جا نمی شوند،روی صندوق های دور تا دور کلاس می نشینند

دور هم ایم.کمابیش همه ی صورت ها را می بینم
سلام و معرفی آغاز می کنیم
اصرار دارم خودم را با اسم و فامیل و سن معرفی کنم
از بچه ها خواهش می کنم اسم کوچکشان،یا هر اسمی که مایل اند تا پایان سال به آن نام بخوانمشان را روی کاغذی نوشته و به طریق ویژه ای به خودشان وصل کنند

پیش از شروع بحث،دعوتشان می کنم به آهنگی تکان دهنده و دلپذیر،به مدت چهار الی پنج دقیقه
در انتخاب اولین آهنگ ، فراوان دقت می کنم.

یکی از جاودانه های تاریخ ایران یا جهان

صحبت به "مخاطب هنری"کشید.به نظر شما مخاطب هنری کیست ؟ چه ویژگی هایی داره؟
بچه ها نظر هایی دادن،جالب بود . بسیاری از بچه ها فکر می کردند مخاطب هنری ،یعنی هنرمند

با مثال هایی نظرها را به سمت لذت بردن از عناصر سمعی و بصری محیط سوق دادم
مخاطب هنری کسی است که بتواند از پدیده های دور و برش دریافت های حسی داشته باشد و ازاین دریافت ها لذت ببرد
از کوه حرف زدم،سفر،غروب خورشید
بحث به این جا رسید که ما توی کشورمان مخاطب هنری زیاد نداریم،کسی که مثلا پزشک است و برای لذت بردن از اوقاتش موزه ، نمایشگاه یا کنسرتی را انتخاب می کند

از این لحظه به مدت نیم ساعت به صورت گزیده آهنگ های متنوعی پخش می کنم و از بچه ها می پرسم که برایشان آشناست یا نه ؟ و آیا دوست اش دارند یا نه ؟

با بالا بردن دست آمار می گیریم...کم کم بحث آغاز می کنیم
قطعه ای از موسیقی پاپ روز پخش می کنم
چرا این آهنگ برای تعداد بیشتری آشناست ؟ آیا به این خاطر نیست که این آهنگ مد روز است ؟
سپس آهنگ معروف 15 سال پیش را با سوت اجرا می کنم . فقط یکی دو نفر شنیده اند . جویا می شوم و متوجه می شویم که خواهر یا برادر یا آشنای نزدیکی حدودا 15 سال بزرگتر در نزدیکی خودشان دارند

بالاخره آهنگی از 200 سال پیش.سنفونی 5 بتهوون یا یک موسیقی کوچک شبانه ی موتزارت
تقریبا همه دست بلند می کنند

به جاودانه ها نزدیک می شویم
به این سوال مهم که چرا این موسیقی بعد از گذشت 200 سال هنوز هم آشنا و عزیزباقی مانده است؟

تعدادی نقاشی نگاه می کنیم ،پیکاسو،ماتیس ، و نقاشی هایی از نقاشان نه چندان مشهور
باز صحبت به همین جا می رسد.کدامشان ارزشمندترند؟
اصلا آیا می توانیم ادعا کنیم اثر هنری ای از اثری دیگر ارزشمند تر است؟

ضربه های آغازین کم کم اثر می کند . بچه ها گیج شده اند و به تدریج مخالفت ها اوج می گیرد

در صدد پاسخ بر نمی آیم . برای پایان بخشیدن به این جلسه فقط یک سوال دیگر می پرسم
چه چیزی ما را به کشف جاودانه های تاریخ هنر می کشاند؟چرا پیشتر دوست داریم باخ را بشناسیم تا یک آهنگساز کم آوازه ی روسی؟

از بچه ها سوال می کنم:آیا دوست دارید که به بررسی جاودانه ها بپردازیم؟

نقطه پایان جلسه ی اول کلاس باز کار هنری تکان دهنده ای است . موسیقی ناب یا گوشه ای از یک فیلم ،انیمیشن
اثری ماندگار

بسط اثر

قسمتی از نقاشی یک نقاش بزرگ را روی کاغذ می چسبانیم.بچه ها اصل کار را ندیده اند

از آن ها می خواهیم نقاشی را به دلخواه خودشان بسط بدهند

در پایان کلاس درباره ی اصل نقاشی و زندگی نامه ی کوتاهی از نقاش با بچه ها صحبت می کنیم

اگر از کلاس فرصتی باقی بود،نقاشی های دیگر نقاش را به بچه ها نشان می دهیم